ไม่มีอายุที่ "ดีที่สุด" สำหรับทุกคน แต่มีช่วงเวลาที่เหมาะกับปัญหาแต่ละแบบ โดยทั่วไป เด็กควรมาตรวจการสบฟันครั้งแรกประมาณอายุ 7 ปี ส่วนการจัดฟันแบบติดแน่นเต็มปาก ส่วนใหญ่เริ่มเมื่อฟันแท้ขึ้นครบ ราว 11–14 ปี และผู้ใหญ่ก็จัดฟันได้ ไม่มีอายุสูงสุด ขอแค่เหงือกและกระดูกรอบฟันแข็งแรง
สรุปตามช่วงอายุ
| อายุ | สิ่งที่ควรทำ |
|---|---|
| 1–6 ปี | ตรวจฟันทุก 6 เดือน ดูแลฟันน้ำนมไม่ให้ผุ เลิกดูดนิ้วและขวดนม |
| ประมาณ 7 ปี | ตรวจการสบฟันครั้งแรก ทันตแพทย์ดูแนวโน้มของปัญหาขากรรไกรและที่ว่างสำหรับฟันแท้ |
| 7–10 ปี | จัดฟันระยะแรก เฉพาะเด็กที่มีปัญหาขากรรไกรหรือนิสัยที่ต้องแก้ |
| 11–14 ปี | ช่วงที่นิยมจัดฟันแบบติดแน่นเต็มปาก ฟันแท้ขึ้นเกือบครบและกระดูกยังโต |
| 15–18 ปี | จัดฟันได้ผลดี ฟันเคลื่อนได้เร็ว |
| ผู้ใหญ่ทุกวัย | จัดฟันได้ ต้องรักษาโรคเหงือกก่อน ปัญหาขากรรไกรรุนแรงบางแบบต้องผ่าตัดร่วม |
ทำไมต้องตรวจตอน 7 ขวบ
ราว 7 ขวบ ฟันกรามแท้ซี่แรกและฟันหน้าแท้เริ่มขึ้น ทันตแพทย์จะเห็นแนวโน้มของปัญหาได้ชัด เช่น
- ขากรรไกรบนแคบ ทำให้ฟันบนสบไขว้เข้าด้านใน
- ฟันหน้าล่างคร่อมฟันหน้าบน
- ฟันซ้อนมาก จนฟันแท้ไม่มีที่ขึ้น
- ฟันหน้าบนยื่นมาก เสี่ยงหักเวลาล้ม
- นิสัยที่ส่งผลต่อฟัน เช่น ดูดนิ้ว หายใจทางปาก ดุนลิ้นเวลากลืน
ปัญหาบางอย่างแก้ได้ง่ายกว่ามากตอนเด็กยังโต เพราะกระดูกขากรรไกรยังปรับได้ เช่น ขยายขากรรไกรบนที่แคบ ถ้ารอจนโตเต็มที่ อาจต้องใช้วิธีที่ซับซ้อนกว่าเดิม
การตรวจตอน 7 ขวบไม่ได้แปลว่าต้องจัดฟันทันที เด็กส่วนใหญ่แค่นัดติดตามทุก 6–12 เดือน จนถึงเวลาที่เหมาะ
จัดฟันเด็ก 2 ระยะ
ระยะที่ 1 (ประมาณ 7–10 ปี)
ใช้กับเด็กที่จำเป็นเท่านั้น เป้าหมายคือแก้ปัญหาที่รอไม่ได้ เช่น
- ขยายขากรรไกรบนที่แคบ
- แก้ฟันหน้าที่สบคร่อม
- สร้างหรือรักษาที่ว่างให้ฟันแท้
- ใส่เครื่องมือกันฟันล้ม เมื่อฟันน้ำนมถูกถอนก่อนเวลา
- ใช้เครื่องมือช่วยเลิกนิสัย เช่น ดูดนิ้ว
ระยะนี้มักใช้เวลา 6–12 เดือน แล้วพักรอฟันแท้ขึ้น
ระยะที่ 2 (ประมาณ 11–14 ปี)
จัดฟันแบบติดแน่นเพื่อเรียงฟันแท้ทั้งปากและปรับการสบฟัน เด็กหลายคนข้ามระยะที่ 1 ได้เลย และบางคนที่ทำระยะที่ 1 แล้ว ระยะที่ 2 จะสั้นลงและง่ายขึ้น ทันตแพทย์จะบอกว่าลูกจำเป็นต้องทำระยะไหน
สัญญาณที่ควรพาลูกมาตรวจ
- ฟันน้ำนมหลุดเร็วหรือช้ากว่าเพื่อนวัยเดียวกันมาก
- ฟันแท้ขึ้นซ้อนอยู่หลังฟันน้ำนม (ฟันน้ำนมยังไม่หลุด)
- กัดแล้วฟันหน้าล่างอยู่หน้าฟันบน
- กัดแล้วฟันหน้าบนกับล่างไม่ชนกัน มีช่องว่าง
- ฟันหน้าบนยื่นมาก ปิดปากไม่สนิท
- หายใจทางปากเป็นประจำ นอนกรน
- ยังดูดนิ้วหลังอายุ 4–5 ขวบ
- เคี้ยวลำบาก กัดกระพุ้งแก้มหรือลิ้นบ่อย
- คางหรือขากรรไกรดูเบี้ยวไปข้างใดข้างหนึ่ง
วัยรุ่น ช่วงที่นิยมจัดฟันที่สุด
ช่วง 11–14 ปี ฟันแท้ขึ้นเกือบครบแล้ว และกระดูกยังโตอยู่ ทันตแพทย์จึงใช้การเจริญเติบโตช่วยแก้ปัญหาการสบฟันได้ ฟันก็เคลื่อนเร็ว
สิ่งที่ผู้ปกครองควรช่วยคือเรื่องวินัย วัยรุ่นต้องแปรงฟันรอบเครื่องมือให้สะอาด ใส่ยางตามสั่ง และเลี่ยงอาหารแข็ง ถ้าไม่ช่วยดูแล อาจเกิดคราบขาวหรือฟันผุรอบแบร็กเก็ต ซึ่งจะเห็นชัดหลังถอดเครื่องมือ
ผู้ใหญ่จัดฟันได้ไหม
ได้ ผู้ใหญ่จัดฟันกันมากขึ้นเรื่อยๆ ทั้งเพื่อความสวยงามและเพื่อสุขภาพ เช่น ฟันที่ซ้อนกันทำความสะอาดยาก ทำให้ผุและเหงือกอักเสบบ่อย
ข้อแตกต่างจากการจัดฟันเด็ก
- กระดูกขากรรไกรหยุดโตแล้ว ปัญหาขากรรไกรรุนแรงบางแบบอาจต้องผ่าตัดขากรรไกรร่วมด้วย
- ต้องรักษาโรคเหงือกให้หายก่อน การเคลื่อนฟันในเหงือกที่อักเสบทำให้กระดูกรอบฟันเสียหาย
- ฟันอาจเคลื่อนช้ากว่าเล็กน้อย
- อาจมีงานทันตกรรมอื่นร่วมด้วย เช่น จัดฟันเพื่อตั้งฟันที่ล้มให้ตรงก่อนใส่รากฟันเทียมหรือสะพานฟัน
จัดฟันแบบไหนเหมาะกับแต่ละวัย
- เครื่องมือถอดได้ ใช้ในเด็กสำหรับแก้ปัญหาบางอย่าง เช่น ขยายขากรรไกร
- จัดฟันแบบติดแน่นโลหะ ใช้ได้ทุกวัย แก้ปัญหาได้หลากหลาย
- จัดฟันใส เหมาะกับคนที่มีวินัยใส่วันละ 20–22 ชั่วโมง มักใช้ในวัยรุ่นโตและผู้ใหญ่
ชนิดเครื่องมือที่คลินิกมีให้เลือก สอบถามทันตแพทย์ได้ในวันตรวจ
คำถามที่พบบ่อย
ฟันน้ำนมยังไม่หลุดหมด จัดฟันได้ไหม จัดฟันระยะแรกได้ถ้าจำเป็น แต่การจัดฟันติดแน่นเต็มปากมักรอให้ฟันแท้ขึ้นเกือบครบก่อน
ลูกฟันห่างตอนเป็นฟันน้ำนม ต้องจัดไหม ฟันน้ำนมที่ห่างเป็นเรื่องดี เพราะเป็นที่ว่างให้ฟันแท้ซึ่งซี่ใหญ่กว่า ที่น่ากังวลกว่าคือฟันน้ำนมที่ชิดหรือซ้อนกัน
ฟันหน้าแท้ของลูกขึ้นมาเกนิดหน่อย จะเรียงเองไหม บางครั้งเรียงเองได้เมื่อฟันซี่ข้างๆ ขึ้นตาม แต่ถ้าซ้อนมากควรให้ทันตแพทย์ดู
อายุ 40–50 ปี จัดฟันช้าไปไหม ไม่ช้า ถ้าเหงือกและกระดูกแข็งแรง ทันตแพทย์จะตรวจเหงือกและเอกซเรย์ก่อนวางแผน
จัดฟันตอนตั้งครรภ์ได้ไหม ควรปรึกษาทันตแพทย์ก่อน การถ่ายเอกซเรย์และการรักษาบางอย่างอาจต้องเลื่อนออกไป ส่วนคนที่จัดฟันอยู่แล้วแล้วตั้งครรภ์ มักจัดต่อได้ แต่ต้องดูแลเหงือกเป็นพิเศษ
มาตรวจที่ Dental Vista
คลินิกมีทันตแพทย์ด้านทันตกรรมจัดฟัน และทันตแพทย์สำหรับเด็ก ตรวจได้ทั้งการสบฟันของเด็กและวางแผนจัดฟันผู้ใหญ่ ดูราคาจัดฟันได้ที่ หน้าจัดฟัน การดูแลฟันเด็กที่ หน้าทันตกรรมเด็ก และอ่านต่อเรื่อง จัดฟันกี่ปีถึงจะเสร็จ