เลือดออกตอนแปรงฟันหรือใช้ไหมขัดฟัน ส่วนใหญ่เป็นสัญญาณของเหงือกอักเสบ ซึ่งเกิดจากคราบจุลินทรีย์และหินปูนที่สะสมตามขอบเหงือก ข่าวดีคือเหงือกอักเสบระยะแรกหายได้ ถ้ารักษาก่อนที่จะลุกลามไปถึงกระดูกรอบฟัน
เหงือกที่แข็งแรงจะไม่มีเลือดออกเวลาแปรงฟันตามปกติ ถ้าเห็นเลือดบ่อยๆ แม้จะไม่เจ็บ ก็ไม่ควรมองข้าม
ทำไมเหงือกถึงอักเสบ
ทุกวันจะมีคราบจุลินทรีย์ (คราบขาวนิ่มๆ ที่เกาะฟัน) สะสมตามขอบเหงือกและซอกฟัน ถ้าแปรงไม่สะอาด คราบจะแข็งตัวเป็นหินปูนภายในไม่กี่วัน หินปูนผิวขรุขระ แปรงเองไม่ออก และเป็นที่อยู่ของเชื้อโรค ร่างกายจึงตอบสนองด้วยการอักเสบ เหงือกบวมแดง และเลือดออกง่าย
ปัจจัยที่ทำให้เป็นง่ายขึ้น
- สูบบุหรี่ ทำให้โรคเหงือกรุนแรงขึ้น และเลือดออกน้อยลงจนไม่รู้ตัวว่าเป็นโรค
- เบาหวานที่คุมน้ำตาลไม่ดี เหงือกอักเสบง่ายและหายช้า โรคเหงือกเองก็ทำให้คุมน้ำตาลยากขึ้น
- ตั้งครรภ์ ฮอร์โมนทำให้เหงือกไวต่อคราบจุลินทรีย์มากขึ้น
- จัดฟัน หรือฟันซ้อนเก ทำความสะอาดยาก
- ฟันปลอมหรือวัสดุอุดที่ขอบไม่เรียบ เป็นที่สะสมคราบ
- ยาบางชนิด เช่น ยากันชัก ยาลดความดันบางกลุ่ม ทำให้เหงือกบวมโต
- ความเครียดและพักผ่อนน้อย ทำให้ภูมิคุ้มกันต่ำ
- พันธุกรรม บางคนเป็นโรคปริทันต์ง่ายกว่าคนอื่น
ระยะของโรคเหงือก
| ระยะ | อาการ | รักษาแล้วกลับเป็นปกติได้ไหม |
|---|---|---|
| เหงือกอักเสบ | เหงือกบวมแดง เลือดออกเวลาแปรงฟัน ไม่เจ็บ | ได้ |
| โรคปริทันต์ระยะแรก | เริ่มมีร่องลึกรอบฟัน กลิ่นปาก | หยุดการลุกลามได้ กระดูกที่หายไปไม่กลับมา |
| โรคปริทันต์ระยะปานกลาง | เหงือกร่น ฟันดูยาวขึ้น เสียวฟัน | หยุดการลุกลามได้ |
| โรคปริทันต์ระยะรุนแรง | ฟันโยก ฟันห่างออก มีหนอง เคี้ยวเจ็บ | อาจต้องถอนฟันบางซี่ |
โรคปริทันต์ หรือที่คนทั่วไปเรียกว่าโรครำมะนาด คือการอักเสบที่ลามลงไปทำลายกระดูกและเนื้อเยื่อที่ยึดฟัน กระดูกที่ละลายไปแล้วไม่งอกกลับเอง จึงต้องรักษาก่อนจะเสียฟัน
สัญญาณที่บอกว่าอาจลุกลามแล้ว
- เหงือกร่น ฟันดูยาวขึ้น
- มีกลิ่นปากแม้แปรงฟันแล้ว
- ฟันโยก หรือเริ่มมีช่องห่างระหว่างฟันที่ไม่เคยมี
- มีหนองที่ขอบเหงือก
- เคี้ยวแล้วเจ็บ หรือรู้สึกว่าฟันสบกันไม่เหมือนเดิม
- เสียวฟันบริเวณคอฟัน
ทันตแพทย์รักษาอย่างไร
- ตรวจและวัดร่องเหงือก ทันตแพทย์ใช้เครื่องมือวัดความลึกของร่องระหว่างเหงือกกับฟัน และอาจเอกซเรย์ดูระดับกระดูก เพื่อแยกว่าเป็นเหงือกอักเสบหรือโรคปริทันต์
- ขูดหินปูนและขัดฟัน สำหรับเหงือกอักเสบ ทำครั้งเดียวเสร็จ เหงือกจะดีขึ้นใน 1–2 สัปดาห์ถ้าดูแลต่อที่บ้าน
- เกลารากฟัน สำหรับโรคปริทันต์ ทำความสะอาดผิวรากฟันที่ลึกลงไปใต้เหงือกให้เรียบ เพื่อให้เหงือกกลับมายึดกับฟัน มักแบ่งทำเป็นส่วนๆ ของปาก และใช้ยาชา
- นัดประเมินซ้ำ ประมาณ 4–8 สัปดาห์หลังเกลารากฟัน ดูว่าร่องเหงือกตื้นขึ้นไหม
- ผ่าตัดเหงือก สำหรับบางรายที่ร่องยังลึกหลังเกลารากฟัน
- ดูแลต่อเนื่อง คนที่เคยเป็นโรคปริทันต์ มักต้องมาตรวจและทำความสะอาดทุก 3–6 เดือน
ทำเองที่บ้านได้เลย
- อย่าหยุดแปรงฟันตรงที่เลือดออก หลายคนกลัวแล้วเลี่ยงไม่แปรงตรงนั้น ทำให้คราบสะสมและอักเสบมากขึ้น
- แปรงขนนุ่ม เอียงแปรงประมาณ 45 องศาเข้าหาขอบเหงือก ขยับสั้นๆ เบาๆ ทีละ 2–3 ซี่ ไม่ถูแรงไปมาเหมือนขัดพื้น
- แปรงวันละ 2 ครั้ง ครั้งละ 2 นาที ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์
- ทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้ง ใช้ไหมขัดฟัน หรือแปรงซอกฟันถ้าซอกฟันกว้าง ช่วงแรกอาจมีเลือดออก ถ้าทำสม่ำเสมอจะลดลงภายใน 1–2 สัปดาห์
- น้ำยาบ้วนปากช่วยได้บ้าง แต่ใช้แทนการแปรงฟันและไหมขัดฟันไม่ได้
- เลิกบุหรี่ เป็นสิ่งที่ช่วยเหงือกได้มากที่สุดอย่างหนึ่ง
ความเชื่อที่ไม่จริง
"ขูดหินปูนแล้วฟันห่าง ฟันโยก" ไม่จริง ช่องที่เห็นหลังขูดหินปูนมีอยู่แล้ว แต่เคยถูกหินปูนอุดไว้ เหงือกที่บวมจะกลับมาแน่นขึ้นหลังหายอักเสบ
"ขูดหินปูนบ่อยทำให้เคลือบฟันบาง" ไม่จริง เครื่องขูดหินปูนออกแบบให้กำจัดหินปูนโดยไม่ทำลายเคลือบฟัน อาจเสียวฟันได้ชั่วคราว 1–2 วัน
"เลือดออกตอนแปรงฟันเพราะแปรงแรงเกินไป" อาจเป็นได้บางครั้ง แต่ส่วนใหญ่เกิดจากเหงือกอักเสบ ถ้าเลือดออกบ่อย ควรตรวจ
เมื่อไหร่ควรมาพบทันตแพทย์
- เลือดออกนานเกิน 2 สัปดาห์ แม้แปรงฟันดีแล้ว
- มีเหงือกร่น ฟันโยก หรือมีหนอง
- ไม่ได้ขูดหินปูนเกิน 6 เดือน
- ตั้งครรภ์ หรือเป็นเบาหวาน ควรตรวจเหงือกสม่ำเสมอ
ถ้ามีเลือดออกตามไรฟันร่วมกับจ้ำเลือดตามตัว เลือดกำเดาไหลบ่อย หรือเลือดออกง่ายผิดปกติที่อื่นด้วย ควรพบแพทย์เพื่อตรวจเลือด
คำถามที่พบบ่อย
ควรขูดหินปูนบ่อยแค่ไหน คนทั่วไปทุก 6 เดือน คนที่หินปูนเกิดเร็ว หรือเคยเป็นโรคปริทันต์ อาจต้องทุก 3–4 เดือน
ขูดหินปูนเจ็บไหม ส่วนใหญ่ไม่เจ็บ อาจรู้สึกเสียวบ้าง ถ้าหินปูนอยู่ใต้เหงือกลึกหรือเหงือกอักเสบมาก ทันตแพทย์อาจใช้ยาชาให้
คนท้องขูดหินปูนได้ไหม ได้ และควรทำ เพราะเหงือกอักเสบช่วงตั้งครรภ์พบบ่อย ช่วงที่เหมาะคือไตรมาสที่ 2 ควรแจ้งทันตแพทย์ว่าตั้งครรภ์
ใช้ยาสีฟันสมุนไพรช่วยไหม ยาสีฟันชนิดไหนก็ตาม จะช่วยได้ก็ต่อเมื่อแปรงถูกวิธี และควรมีฟลูออไรด์เพื่อป้องกันฟันผุ
รักษาเหงือกที่ Dental Vista
คลินิกมีทันตแพทย์ที่มีวุฒิบัตรด้านปริทันตวิทยา (โรคเหงือก) ขูดหินปูนและขัดฟัน 600–900 บาท ส่วนการเกลารากฟันและผ่าตัดเหงือก ทันตแพทย์จะประเมินราคาตามอาการ ดูรายละเอียดที่ หน้าขูดหินปูน รักษาโรคเหงือก