ฟันน้ำนมผุ ต้องอุดไหม ในเมื่อเดี๋ยวก็หลุด

ฟันน้ำนมที่ผุควรรักษา แม้ว่าวันหนึ่งจะหลุดไปเอง เพราะฟันกรามน้ำนมบางซี่ต้องอยู่ในปากจนเด็กอายุ 10–12 ปี ถ้าผุแล้วปล่อยไว้ เด็กจะปวด ติดเชื้อ กินอาหารได้น้อย และอาจกระทบฟันแท้ที่กำลังสร้างอยู่ใต้ฟันน้ำนม

ฟันน้ำนมผุเป็นปัญหาที่พบบ่อยมากในเด็กไทย แต่ป้องกันได้เกือบทั้งหมด ถ้าผู้ปกครองรู้วิธีดูแลตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น

ฟันน้ำนมสำคัญอย่างไร

• ใช้เคี้ยวอาหาร เด็กที่ปวดฟันมักเลือกกินแต่อาหารนิ่ม ได้สารอาหารไม่ครบ
• ช่วยให้พูดชัด โดยเฉพาะฟันหน้า
• กันที่ไว้ให้ฟันแท้ ฟันน้ำนมแต่ละซี่เป็นตัวนำทางให้ฟันแท้ขึ้นถูกตำแหน่ง
• ส่งผลต่อความมั่นใจ เด็กที่ฟันหน้าผุดำอาจไม่กล้ายิ้ม

ฟันน้ำนมขึ้นและหลุดเมื่อไหร่

ฟัน	ขึ้นประมาณอายุ	หลุดประมาณอายุ
ฟันหน้าซี่กลาง	6–12 เดือน	6–7 ปี
ฟันหน้าซี่ข้าง	9–16 เดือน	7–8 ปี
ฟันเขี้ยว	16–23 เดือน	9–12 ปี
ฟันกรามน้ำนมซี่แรก	13–19 เดือน	9–11 ปี
ฟันกรามน้ำนมซี่ที่สอง	23–33 เดือน	10–12 ปี

อายุในตารางเป็นค่าประมาณ เด็กแต่ละคนเร็วช้าต่างกันได้หลายเดือน จะเห็นว่าฟันกรามน้ำนมซี่ที่สองต้องอยู่ในปากเกือบ 10 ปี จึงสำคัญมาก

ทำไมฟันน้ำนมผุเร็ว

ฟันน้ำนมมีเคลือบฟันบางกว่าฟันแท้ประมาณครึ่งหนึ่ง และโพรงประสาทฟันใหญ่ เมื่อผุจึงลุกลามถึงโพรงประสาทฟันได้เร็ว สาเหตุที่พบบ่อย

• หลับคาขวดนม หรือดูดนมบ่อยๆ ตอนกลางคืนหลังฟันขึ้น น้ำนมค้างในปากทั้งคืน
• กินขนมหรือดื่มน้ำหวานบ่อยระหว่างมื้อ ความถี่สำคัญกว่าปริมาณ
• นมเปรี้ยว น้ำผลไม้กล่อง มีน้ำตาลสูง
• ผู้ปกครองไม่ได้แปรงฟันให้ หรือเด็กแปรงเองแต่ยังไม่สะอาด
• ไม่ได้ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์
• เชื้อโรคจากผู้ใหญ่ เช่น การเป่าอาหาร ใช้ช้อนร่วมกัน ถ้าผู้ใหญ่มีฟันผุเยอะ

ระดับของฟันผุและการรักษา

ระดับของฟันผุและการรักษา

ระดับ	ลักษณะที่เห็น	การรักษา
ผุเริ่มต้น	จุดหรือแถบขาวขุ่นตามขอบเหงือก	เคลือบฟลูออไรด์ ปรับการแปรงฟัน อาจหยุดการผุได้
ผุเป็นรู	รูสีน้ำตาลหรือดำ	อุดฟัน
ผุลึกถึงโพรงประสาทฟัน	ปวดฟัน ปวดตอนกลางคืน	รักษารากฟันน้ำนม แล้วทำครอบฟัน
ติดเชื้อ	เหงือกบวม ตุ่มหนอง หน้าบวม	รักษารากหรือถอนฟัน ให้ยาตามความจำเป็น
ผุมากจนเก็บไม่ได้	เหลือแต่ราก	ถอนฟัน ใส่เครื่องมือกันฟันล้มถ้าจำเป็น

ถ้าไม่รักษาจะเกิดอะไรขึ้น

• เด็กปวดฟัน กินข้าวไม่ได้ นอนไม่หลับ งอแง ขาดเรียน
• ติดเชื้อ เหงือกบวม มีตุ่มหนอง บางครั้งหน้าบวม
• การติดเชื้อที่ปลายรากฟันน้ำนมอาจทำให้ฟันแท้ที่อยู่ข้างใต้มีรอยด่างหรือผิดรูป
• ต้องถอนฟันก่อนเวลา ฟันข้างเคียงล้มเข้าหาช่องว่าง ฟันแท้ไม่มีที่ขึ้น จนต้องจัดฟันในภายหลัง
• เด็กกลัวหมอฟัน เพราะครั้งแรกที่มาคือตอนปวดมากแล้ว

ป้องกันฟันน้ำนมผุ

การแปรงฟันตามวัย

อายุ	ยาสีฟัน	ใครแปรง
ฟันซี่แรกขึ้นถึงต่ำกว่า 3 ปี	ฟลูออไรด์ 1,000 ppm แตะขนแปรงพอเปียก	ผู้ปกครองแปรงให้
3–6 ปี	ฟลูออไรด์ 1,000 ppm ขนาดเม็ดถั่วเขียว	เด็กหัดแปรง ผู้ปกครองแปรงซ้ำ
6 ปีขึ้นไป	ฟลูออไรด์ 1,000–1,500 ppm ยาวเท่าความกว้างของแปรง	เด็กแปรงเอง ผู้ปกครองตรวจ

แปรงวันละ 2 ครั้ง โดยเฉพาะ ก่อนนอน สำคัญที่สุด หลังแปรงให้บ้วนฟองทิ้ง ไม่ต้องบ้วนน้ำตามหลายครั้ง เพื่อให้ฟลูออไรด์อยู่บนฟันนานขึ้น

เรื่องอาหารและนม

• ไม่ให้ลูกหลับคาขวดนม ถ้าต้องให้นมตอนกลางคืน ให้เช็ดหรือแปรงฟันตามหลัง
• เลิกขวดนมประมาณ 1 ปีครึ่ง หัดดื่มจากแก้ว
• กินขนมเป็นมื้อ ไม่ใช่กินตลอดวัน
• ให้น้ำเปล่าเป็นเครื่องดื่มหลัก
• เลือกขนมที่ไม่เหนียวติดฟัน เช่น ผลไม้สด แทนลูกอมหรือขนมกรุบกรอบ

ที่คลินิก

• พามาตรวจฟันทุก 6 เดือน ตั้งแต่ฟันซี่แรกขึ้น หรือไม่เกิน 1 ขวบ
• เคลือบฟลูออไรด์ตามที่ทันตแพทย์แนะนำ
• เคลือบหลุมร่องฟัน ฟันกรามแท้ซี่แรกเมื่อขึ้น ประมาณ 6 ขวบ เพราะร่องบนฟันกรามแท้ผุง่ายที่สุด

พาลูกมาหาหมอฟันครั้งแรก ควรเตรียมอย่างไร

• เลือกเวลา ช่วงที่ลูกไม่ง่วงหรือหิว มักเป็นช่วงเช้า
• เล่าเรื่องหมอฟันด้วยคำง่ายๆ เช่น "หมอจะนับฟันและดูว่าฟันแข็งแรงไหม"
• ไม่ใช้คำขู่ เช่น "ถ้าไม่แปรงฟันหมอจะถอน" หรือ "ไม่ต้องกลัวนะ ไม่เจ็บหรอก" เพราะทำให้เด็กนึกถึงความเจ็บ
• บอกทันตแพทย์ล่วงหน้าถ้าลูกกลัว ครั้งแรกอาจแค่ตรวจและให้คุ้นเคยก่อน แล้วค่อยรักษาครั้งต่อไป
• ผู้ปกครองทำตัวสบายๆ เด็กรับรู้ความกังวลของพ่อแม่ได้ง่าย
• ชมเมื่อลูกให้ความร่วมมือ

คำถามที่พบบ่อย

อุดฟันน้ำนมต้องฉีดยาชาไหม ขึ้นกับความลึกของรูผุ รูเล็กมักไม่ต้อง ถ้าผุลึก ทันตแพทย์จะทายาชาก่อนแล้วค่อยฉีด เพื่อลดความเจ็บ

ฟันน้ำนมยังไม่หลุด แต่ฟันแท้ขึ้นมาข้างหลังแล้ว ทำอย่างไร พบได้บ่อยในฟันหน้าล่าง บางครั้งฟันน้ำนมจะโยกและหลุดเองภายในไม่กี่สัปดาห์ ถ้าไม่โยกเลย ควรให้ทันตแพทย์ดู อาจต้องถอนฟันน้ำนม

ลูกฟันดำแต่ไม่ปวด ต้องรักษาไหม ต้องตรวจ ฟันน้ำนมที่ผุลึกบางครั้งไม่ปวดเพราะประสาทฟันตายแล้ว ซึ่งอาจติดเชื้ออยู่โดยไม่รู้ตัว

ฟลูออไรด์อันตรายกับเด็กไหม ปลอดภัยเมื่อใช้ในปริมาณที่แนะนำตามวัย ผู้ปกครองควรบีบยาสีฟันให้เอง และเก็บหลอดยาสีฟันให้พ้นมือเด็ก

ทำฟันเด็กที่ Dental Vista

คลินิกมีทันตแพทย์สำหรับเด็ก ดูแลตั้งแต่ฟันซี่แรก ราคาเคลือบหลุมร่องฟัน 500 บาทต่อซี่ อุดฟันน้ำนม 600–1,200 บาท รักษารากฟันน้ำนม 1,200–1,500 บาท ดูรายละเอียดที่ หน้าทันตกรรมเด็ก และอ่านเรื่อง จัดฟันอายุเท่าไหร่ดี