ฟันน้ำนมซี่แรกของเด็กส่วนใหญ่ เริ่มหลุดตอนอายุ 6–7 ขวบ โดยมักเป็นฟันหน้าล่างซี่กลาง แล้วทยอยหลุดจนครบประมาณ อายุ 12 ขวบ เด็กแต่ละคนเร็วหรือช้าต่างกันได้ประมาณ 1 ปี ซึ่งยังถือว่าปกติ ลำดับการหลุดสำคัญกว่าอายุที่หลุด
ฟันน้ำนมหลุดเพราะอะไร
ฟันแท้ที่สร้างอยู่ใต้ฟันน้ำนมจะค่อยๆ เคลื่อนขึ้นมา และทำให้รากฟันน้ำนมละลายไปทีละน้อย เมื่อรากเหลือน้อย ฟันน้ำนมจะโยกและหลุดเอง ฟันที่หลุดจึงมักไม่มีราก หรือเหลือรากสั้นๆ
ลำดับฟันน้ำนมหลุดและฟันแท้ขึ้น
อายุที่ฟันน้ำนมแต่ละซี่หลุด และฟันกรามแท้ซี่แรกขึ้น
| ฟัน | ฟันน้ำนมหลุดประมาณ | ฟันแท้ขึ้นประมาณ |
|---|---|---|
| ฟันหน้าซี่กลาง (ล่าง แล้วบน) | 6–7 ปี | 6–8 ปี |
| ฟันหน้าซี่ข้าง | 7–8 ปี | 7–9 ปี |
| ฟันกรามน้ำนมซี่แรก | 9–11 ปี | 10–12 ปี (เป็นฟันกรามน้อยซี่แรก) |
| ฟันเขี้ยว | 9–12 ปี | 9–12 ปี |
| ฟันกรามน้ำนมซี่ที่สอง | 10–12 ปี | 11–12 ปี (เป็นฟันกรามน้อยซี่ที่สอง) |
นอกจากนี้ยังมี ฟันกรามแท้ซี่แรก ที่ขึ้นตอนประมาณ 6 ขวบ ด้านหลังฟันกรามน้ำนม โดยไม่มีฟันน้ำนมหลุดก่อน ผู้ปกครองหลายคนไม่รู้ว่าซี่นี้เป็นฟันแท้ จึงไม่ได้ดูแลเป็นพิเศษ ทั้งที่เป็นฟันที่ผุบ่อยที่สุดซี่หนึ่ง ฟันซี่นี้ควร เคลือบหลุมร่องฟัน เมื่อขึ้นเต็มซี่
ส่วนฟันกรามแท้ซี่ที่สองขึ้นประมาณ 12 ปี และฟันกรามซี่ที่สาม (ฟันคุด) ขึ้นช่วง 17–25 ปี
ตอนฟันโยก ทำอย่างไรดี
- ปล่อยให้หลุดเอง เด็กโยกฟันเองด้วยลิ้นหรือนิ้วที่สะอาดได้ แต่ไม่ควรดึงฟันที่ยังแน่นอยู่
- ฟันโยกมาก ห้อยติดเหงือกนิดเดียว ใช้ผ้าก๊อซสะอาดจับแล้วบิดออกเบาๆ ได้ ถ้าเด็กเจ็บหรือกลัว ให้ทันตแพทย์ถอนให้
- หลังฟันหลุด ให้กัดผ้าก๊อซหรือผ้าสะอาดสัก 10–15 นาที เลือดจะหยุดเอง
- แปรงฟันตามปกติ รวมทั้งบริเวณที่ฟันกำลังโยก
- เลี่ยงการดึงด้วยเชือกหรือวิธีกระตุก อาจทำให้เหงือกฉีกหรือรากหักค้าง
อาการที่ปกติ
- ฟันแท้ขึ้นมาดูใหญ่และเหลืองกว่าฟันน้ำนม เพราะฟันแท้มีสีเข้มกว่าธรรมชาติ
- ขอบฟันหน้าแท้ที่เพิ่งขึ้นเป็นหยักๆ จะค่อยๆ สึกเรียบเอง
- ฟันหน้าแท้ขึ้นมาห่างหรือเกเล็กน้อยในช่วงแรก ซึ่งมักชิดกันขึ้นเมื่อฟันเขี้ยวขึ้น
- เหงือกตรงที่ฟันกำลังขึ้นนูนหรือคันเล็กน้อย
สัญญาณที่ควรพาลูกไปพบทันตแพทย์
- ฟันแท้ขึ้นซ้อนหลังฟันน้ำนม และฟันน้ำนมยังไม่โยกเลยหลังผ่านไป 2–3 เดือน (พบบ่อยที่ฟันหน้าล่าง)
- ฟันน้ำนมหลุดเร็วกว่ากำหนดมาก เช่น ก่อน 4 ขวบ โดยไม่ได้มีอุบัติเหตุ
- ฟันแท้ยังไม่ขึ้นนานเกิน 6 เดือน หลังฟันน้ำนมหลุด
- ฟันน้ำนมยังไม่หลุดเลยเมื่ออายุ 8 ขวบ
- ฟันน้ำนมผุมาก ต้องถอนก่อนเวลา ควรใส่เครื่องมือกันฟันล้ม เพื่อรักษาที่ให้ฟันแท้
- ฟันแท้ขึ้นมามีรอยด่าง สีน้ำตาลหรือเหลือง หรือมีลักษณะผิดรูป
- ล้มฟันกระแทก ฟันโยก หัก หรือหลุดจากอุบัติเหตุ
ถ้าฟันแท้หลุดจากอุบัติเหตุ ให้จับที่ตัวฟัน (ไม่จับราก) ล้างเบาๆ แช่ในนมจืดหรือน้ำเกลือ แล้วรีบไปพบทันตแพทย์ภายใน 1 ชั่วโมง
ฟันน้ำนมยังสำคัญแม้จะหลุด
ฟันน้ำนมช่วยให้เด็กเคี้ยวอาหารได้ดี พูดชัด และเป็นตัวกันที่ให้ฟันแท้ขึ้นถูกตำแหน่ง ฟันกรามน้ำนมซี่ที่สองต้องอยู่ในปากจนเกือบ 12 ขวบ ถ้าผุจนต้องถอนก่อนเวลา ฟันซี่ข้างเคียงจะล้มเข้ามา และฟันแท้อาจไม่มีที่ขึ้น อ่านเพิ่มที่ ฟันน้ำนมผุ ต้องอุดไหม
ช่วงฟันชุดผสม ต้องดูแลอะไรเป็นพิเศษ
ช่วง 6–12 ปี ในปากมีทั้งฟันน้ำนมและฟันแท้ ฟันขึ้นไม่เท่ากัน ทำความสะอาดยาก
- ผู้ปกครองช่วยแปรงหรือตรวจความสะอาดจนเด็กแปรงได้ดีเอง ราว 7–8 ขวบ
- ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ 1,000–1,500 ppm
- แปรงฟันกรามแท้ซี่แรกให้ถึง เพราะอยู่ลึกและเพิ่งขึ้น
- เคลือบหลุมร่องฟันกรามแท้
- พามาตรวจฟันทุก 6 เดือน ทันตแพทย์จะดูลำดับการหลุดและการขึ้นของฟัน และดูว่าต้องตรวจการสบฟันเพื่อวางแผนจัดฟันไหม อ่านเพิ่มที่ จัดฟันอายุเท่าไหร่ดี
คำถามที่พบบ่อย
ฟันน้ำนมหลุดช้ากว่าเพื่อน ผิดปกติไหม ช้ากว่าเพื่อนไม่กี่เดือนถึง 1 ปี มักยังปกติ ถ้าช้ามากหรือไม่แน่ใจ ทันตแพทย์ดูจากเอกซเรย์ได้ว่าฟันแท้อยู่ในตำแหน่งปกติไหม
ลูกกลืนฟันที่หลุดลงไป อันตรายไหม ฟันน้ำนมที่หลุดมีขนาดเล็ก ส่วนใหญ่ผ่านออกมาเองโดยไม่มีอันตราย ถ้าเด็กไอ หายใจลำบาก หรือเจ็บ ให้พบแพทย์
ฟันหน้าแท้ขึ้นมาห่าง ต้องจัดฟันไหม ช่วงแรกมักห่างเป็นเรื่องปกติ จะชิดขึ้นเมื่อฟันเขี้ยวแท้ขึ้น ทันตแพทย์จะช่วยดูว่าต้องติดตามหรือรักษา
ถอนฟันน้ำนมให้ลูกที่คลินิกเจ็บไหม ทันตแพทย์จะทายาชาก่อน และฉีดยาชาถ้าจำเป็น ฟันน้ำนมที่โยกมากถอนได้เร็วมาก
ทำฟันเด็กที่ Dental Vista
คลินิกมีทันตแพทย์ที่มีประกาศนียบัตรด้านทันตกรรมเด็ก ดูแลตั้งแต่ฟันซี่แรก เคลือบหลุมร่องฟันซี่ละ 500 บาท และเครื่องมือกันฟันล้ม 2,500–3,000 บาท ดูรายละเอียดที่ หน้าทันตกรรมเด็ก
